กว่า 4.2 แสนล้าน! งบน้ำ 6 ปี ยังไม่พ้นวงจรท่วม-แล้ง

• 2026-09-29
• ข่าว
• กองบรรณาธิการ

ประเทศไทยใช้งบประมาณบริหารจัดการน้ำรวมกว่า 421,426 ล้านบาท ตลอด 6 ปีระหว่างปี 2560-2566 แต่ยังต้องเผชิญปัญหาน้ำท่วมและภัยแล้งซ้ำซากทุกปี ขณะที่ปี 2569 เพียงปีเดียว มีการจัดสรรวงเงินด้านน้ำกว่า 63,421 ล้านบาท สะท้อนภาพการลงทุนก้อนใหญ่ที่ยังไม่สามารถตัดวงจรภัยพิบัติได้อย่างยั่งยืน

ข้อมูลจากสำนักงบประมาณของรัฐสภา (PBO) ระบุว่า งบประมาณภายใต้แผนงานบูรณาการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง โดยในช่วงปีงบประมาณ 2565-2569 มีอัตราการเติบโตเฉลี่ยต่อปีแบบทบต้น (CAGR) ประมาณ 4.9% ต่อปี และมีวงเงินทรงตัวอยู่ที่ราว 54,100-63,401 ล้านบาทต่อปี งบกระจายนอกแผนบูรณาการ

แม้แผนงานบูรณาการบริหารจัดการน้ำจะมีวงเงินทรงตัว แต่ PBO พบว่า งบประมาณภายใต้แผนงานอื่นๆ เพิ่มขึ้นมาก จาก 139,747.4 ล้านบาทในปี 2567 เป็น 183,756 ล้านบาทในปี 2568 สะท้อนว่างบด้านน้ำส่วนใหญ่กระจายอยู่ในแผนงานอื่นมากกว่าจะถูกบูรณาการเพื่อบริหารจัดการน้ำโดยเฉพาะ

นอกจากนี้ งบประมาณบริหารจัดการน้ำกว่า 87.2% เป็นรายจ่ายลงทุน ซึ่งเป็นสัดส่วนที่สูงมาก หากโครงการลงทุนด้านน้ำล่าช้า ย่อมส่งผลโดยตรงต่อการแก้ปัญหาภัยแล้ง น้ำท่วม และการกระจายน้ำในพื้นที่ เกษตร-มหาดไทย-งบกลาง

เมื่อพิจารณารายกระทรวง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ มีสัดส่วนงบประมาณด้านน้ำสูงสุดที่ 40% ส่วนใหญ่เป็นงบของกรมชลประทานและดำเนินภารกิจด้านการเกษตร ตามด้วยกระทรวงมหาดไทยที่งบส่วนใหญ่ใช้กับโครงสร้างพื้นฐาน เช่น ระบบระบายน้ำ ประปา และงานโยธา

ขณะที่งบกลางแม้มีวงเงินสูงสุดของงบประมาณรายจ่าย แต่งบด้านน้ำกลับถูกใช้รองรับภารกิจเร่งด่วนหรือสถานการณ์เฉพาะ เช่น ภัยแล้ง อุทกภัย หรือโครงการแก้ปัญหาน้ำนอกแผนปกติ นอกจากนี้ กระทรวงคมนาคมและรัฐวิสาหกิจ แม้ไม่ใช่หน่วยงานด้านน้ำโดยตรง แต่มีงบเกี่ยวข้องกับระบบระบายน้ำ ท่อลอด ทางน้ำ และระบบประปาเช่นกัน PBO เสนอเบรกความซ้ำซ้อน

PBO เสนอให้รัฐบาลกำหนดกรอบงบประมาณด้านน้ำทั้งระบบ โดยรวบรวมงบจากแผนงานบูรณาการ แผนงานพื้นฐาน แผนงานยุทธศาสตร์ งบกลาง จังหวัดและกลุ่มจังหวัด องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและรัฐวิสาหกิจ เพื่อให้เห็นภาพรวมการจัดสรรงบด้านน้ำของประเทศอย่างครบถ้วนและลดความซ้ำซ้อนของภารกิจและโครงการระหว่างหน่วยงาน

ข้อเสนอดังกล่าวระบุว่า การจัดสรรงบด้านน้ำควรพิจารณาบนฐานข้อมูลพื้นที่ที่ชัดเจน ทั้งลุ่มน้ำ พิกัดพื้นที่ดำเนินการ กลุ่มผู้รับประโยชน์ และผลลัพธ์ที่คาดว่าจะเกิดขึ้น เพื่อให้ใช้งบตอบโจทย์ภัยแล้ง น้ำท่วม และความต้องการใช้น้ำของแต่ละพื้นที่ได้ตรงจุด อุตุฯ งบพุ่งสองปีติด

กรมอุตุนิยมวิทยา สังกัดกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม ได้งบประมาณเพิ่มขึ้นในอัตราสูงถึง 40% สองปีติดต่อกัน โดยปี 2569 ได้ 2,692.75 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 41.81% จาก 1,898.83 ล้านบาทในปี 2568 และปี 2570 ได้ 3,902.8 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 44.93% จาก 2,692.8 ล้านบาทในปี 2569

สำหรับหน่วยงานและรายการที่ได้งบเพิ่มมากที่สุดในปี 2570 เมื่อเทียบกับปี 2569 อันดับ 1 คือกรมควบคุมมลพิษ เพิ่มจาก 858.4 ล้านบาทเป็น 3,792.2 ล้านบาท หรือ 341.78% อันดับ 2 สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) เพิ่มจาก 36.8 ล้านบาทเป็น 130.5 ล้านบาท หรือ 254.62% และอันดับ 3 สถาบันการบินพลเรือน เพิ่มจาก 308.3 ล้านบาทเป็น 656.8 ล้านบาท หรือ 113.04%

ส่วนอันดับอื่นๆ ได้แก่ สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ เพิ่ม 92.90% กองทุนเงินให้กู้ยืมเพื่อการศึกษา (กยศ.) เพิ่ม 76.48% ธนาคารออมสิน เพิ่ม 61.50% สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ (ก.พ.ร.) เพิ่ม 48.88% กรมอุตุนิยมวิทยา เพิ่ม 44.93% โรงพยาบาลบ้านแพ้ว (องค์การมหาชน) เพิ่ม 43.57% และกองทุนประชารัฐสวัสดิการเพื่อเศรษฐกิจฐานรากและสังคม เพิ่ม 40.00% ความเสียหาย 3% ของ GDP

ข้อมูลล่าสุดจากธนาคารโลก (World Bank) ระบุว่า ผลกระทบทางเศรษฐกิจโดยรวมจากน้ำท่วมในประเทศไทยปัจจุบันมีมูลค่าเฉลี่ยราว 1.8 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี หรือใกล้เคียง 3% ของ GDP โดยกรุงเทพฯ แบกรับความเสียหายในสัดส่วนที่สูงกว่าพื้นที่อื่น

ด้าน ณัฐพร ตรีรัตน์ศิริกุล รองกรรมการผู้จัดการ บริษัท ศูนย์วิจัยกสิกรไทย จำกัด (KResearch) ให้สัมภาษณ์กับ THE STANDARD WEALTH ว่า ท่ามกลางภาวะที่รัฐบาลมีพื้นที่ทางการคลัง (Fiscal Space) จำกัด เมื่อเกิดเหตุน้ำท่วม มาตรการในระยะต่อไปจึงควรเน้นการเยียวยาและฟื้นฟูให้ตรงจุด มากกว่าการพ่วงมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจ

ภาพรวมทั้งหมดชี้ว่าแม้เม็ดเงินด้านน้ำจะไหลเข้าสู่ระบบอย่างต่อเนื่อง แต่การกระจายงบออกนอกแผนบูรณาการ ความล่าช้าของรายจ่ายลงทุน และความซ้ำซ้อนของภารกิจ ยังเป็นโจทย์ที่ต้องแก้ หากไทยต้องการลดความเสียหายจากน้ำท่วมและภัยแล้งที่คิดเป็นสัดส่วนราว 3% ของ GDP ต่อปีอย่างยั่งยืน