ต่ง เจี้ยนหัว อดีตผู้ว่าฯ ฮ่องกงคนแรกถึงแก่อสัญกรรมวัย 89 ปี ทิ้งมรดกการเมือง 'หนึ่งประเ…

• 2026-09-14
• ข่าว
• กองบรรณาธิการ

การจากไปของผู้นำคนสำคัญ

ต่ง เจี้ยนหัว อดีตผู้บริหารสูงสุดคนแรกของเขตบริหารพิเศษฮ่องกง ถึงแก่อสัญกรรมด้วยวัย 89 ปี นับเป็นการจากไปของผู้นำคนสำคัญที่วางรากฐานการปฏิบัติตามหลักการหนึ่งประเทศสองระบบ และเป็นผู้ว่าฯ ฮ่องกงเพียงคนเดียวที่มาจากภาคธุรกิจ ดำรงตำแหน่งเกือบ 8 ปี

ต่ง เจี้ยนหัว ก้าวเข้าสู่แวดวงการเมืองในช่วงต้นทศวรรษ 1990 ด้วยความยึดมั่นในอุดมการณ์อุทิศตนเพื่อประเทศและการรับใช้ฮ่องกง เขามีคุณูปการสำคัญต่อหลักการหนึ่งประเทศสองระบบ ช่วยให้ฮ่องกงกลับคืนสู่มาตุภูมิและผ่านพ้นช่วงเปลี่ยนผ่านไปได้ นโยบายหลายประการที่เขาผลักดัน ไม่ว่าจะเป็นการพัฒนาอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูง หรือการเพิ่มปริมาณที่อยู่อาศัยเพื่อแก้ไขปัญหาการอยู่อาศัย ล้วนสะท้อนวิสัยทัศน์และความสามารถในการมองการณ์ไกล แต่ในเวลานั้นฮ่องกงต้องเผชิญปัจจัยทั้งภายในและภายนอกที่ไม่เอื้อต่อการปฏิรูปตามสมควร จึงไม่สามารถบรรลุผลได้ทั้งหมด

บทบาทในประวัติศาสตร์

การที่รัฐบาลกลางจีนกลับคืนสู่อำนาจอธิปไตยเหนือฮ่องกงถือเป็นจุดหมายสำคัญบนเส้นทางการฟื้นฟูความรุ่งเรืองของประเทศและประชาชาติจีน โดยต่ง เจี้ยนหัว เป็นผู้นำในการจัดตั้งรัฐบาลเขตบริหารพิเศษฮ่องกง และเป็นผู้บุกเบิกการปฏิบัติตามหลักหนึ่งประเทศสองระบบและชาวฮ่องกงปกครองฮ่องกง เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 1997 ซึ่งเป็นวันก่อตั้งเขตบริหารพิเศษฮ่องกง เขาได้กล่าวสุนทรพจน์เสนอแนวทางยกระดับสถานะของฮ่องกงเป็นศูนย์กลางการเงินระหว่างประเทศ ส่งเสริมการพัฒนาอุตสาหกรรมมูลค่าเพิ่มสูงและอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูง ผลักดันการปฏิรูประบบการศึกษา และเพิ่มปริมาณการก่อสร้างที่อยู่อาศัยครั้งใหญ่

ทว่าเส้นทางการปฏิรูปฮ่องกงกลับเต็มไปด้วยอุปสรรค นโยบายระยะยาวหลายประการ ไม่ว่าจะเป็นโครงการก่อสร้างที่อยู่อาศัย 85,000 ยูนิต การจัดการศึกษาโดยใช้ภาษาแม่ การพัฒนาเทคโนโลยีสารสนเทศ ตลอดจนการจัดตั้งศูนย์การแพทย์แผนจีน เมื่อนำไปปฏิบัติจริงกลับต้องเผชิญความยากลำบากและความท้าทายมากมาย การยุติลงของโครงการ 85,000 ยูนิต เป็นตัวอย่างที่ชัดเจน แม้ฮ่องกงสามารถฝ่าวิกฤตการเงินเอเชียได้สำเร็จด้วยการสนับสนุนจากรัฐบาลกลาง แต่หลังผ่านวิกฤต เศรษฐกิจฮ่องกงได้รับความเสียหายอย่างหนัก ฐานะการคลังของรัฐบาลอยู่ภายใต้แรงกดดัน ขณะที่มาตรการลดรายจ่ายของรัฐบาลไม่ได้รับความนิยม และปี 2003 ยังเกิดการแพร่ระบาดของโรคซาร์ส ความท้าทายจากภายนอกที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องได้บั่นทอนพลังทางการเมืองของรัฐบาล และไม่เอื้อต่อการผลักดันการปฏิรูป

ต่ง เจี้ยนหัว มาจากภาคธุรกิจ มีประสบการณ์ทางการเมืองค่อนข้างจำกัด จึงยังไม่เข้าใจกลไกและตรรกะการทำงานของระบบราชการ และขาดทักษะทางการเมืองที่จำเป็นต่อการรับมือกับสถานการณ์อันซับซ้อน การออกแบบระบบการเมืองของเขตบริหารพิเศษหลังการส่งมอบอำนาจไม่ได้รับความร่วมมือและการสนับสนุนอย่างจริงจังจากระบบข้าราชการ บางครั้งถึงขั้นเกิดสถานการณ์ที่ระบบราชการกลายเป็นแรงฉุดรั้งการดำเนินนโยบาย พร้อมกับคำพูดประชดประชันที่ว่า High Tech หากำไร ส่วน Low Tech กอบโกยผลประโยชน์ ซึ่งสะท้อนทัศนคติของภาคธุรกิจในเวลานั้นได้เป็นอย่างดี กล่าวคือ ภาคธุรกิจให้ความสนใจกับการซื้อขายเก็งกำไรเพื่อแสวงหาผลประโยชน์ แต่กลับไม่ให้ความสำคัญกับการพัฒนาเทคโนโลยีขั้นสูง

อีกภารกิจสำคัญที่ไม่สามารถผลักดันให้สำเร็จ คือการออกกฎหมายตามมาตรา 23 ของกฎหมายพื้นฐานฮ่องกง หากกล่าวว่าความล้มเหลวของโครงการ 85,000 ยูนิต เป็นผลมาจากสภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจ การผลักดันกฎหมายมาตรา 23 ก็สะท้อนให้เห็นถึงปัญหาความสามารถในการบริหารจัดการสถานการณ์ทางการเมืองที่ซับซ้อน แต่ต้องยอมรับว่าขณะนั้นสถานการณ์ทางการเมืองและสภาพแวดล้อมทางสังคมยังไม่เอื้อให้กฎหมายมาตรา 23 ผ่านความเห็นชอบได้ ซึ่งเป็นข้อเท็จจริงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้

คุณูปการด้านการศึกษาและเทคโนโลยี

หนึ่งในคุณูปการสำคัญของต่ง เจี้ยนหัว คือการพัฒนาการศึกษาระดับอุดมศึกษา โดยผลักดันให้อัตราส่วนเยาวชนฮ่องกงในวัยศึกษาที่สามารถเข้ามหาวิทยาลัยหรือสถาบันอุดมศึกษาเพิ่มขึ้นจากประมาณร้อยละ 14 ในช่วงแรก เป็นเกือบร้อยละ 50 ซึ่งช่วยสร้างบุคลากรจำนวนมากสำหรับการพัฒนาฮ่องกงอย่างต่อเนื่อง โครงการ Cyberport ที่เขาผลักดัน แม้เคยถูกตั้งคำถามว่าอาจกลายเป็นเพียงโครงการพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ แต่ปัจจุบันไซเบอร์พอร์ตได้กลายเป็นฐานสำคัญแห่งหนึ่งสำหรับการพัฒนาวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม ขณะที่แนวคิดในการก่อสร้างศูนย์กลางการแพทย์แผนจีน ซึ่งในเวลานั้นต้องยุติลงเนื่องจากไม่ได้รับการสนับสนุนจากภาคธุรกิจ แต่ปัจจุบันฮ่องกงมีโรงพยาบาลแพทย์แผนจีนแล้ว และการพัฒนาการแพทย์แผนจีนและอุตสาหกรรมยาจีนก็ได้รับความสนใจเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง

วลี ฮ่องกงดี ประเทศชาติก็ดี ประเทศชาติดี ฮ่องกงก็ยิ่งดี คือวาทะอันโด่งดังของต่ง เจี้ยนหัว ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความสัมพันธ์ที่เชื่อมโยงระหว่างฮ่องกงกับจีนแผ่นดินใหญ่ ปัจจุบันการพัฒนากำลังก้าวเข้าสู่ช่วงเวลาใหม่ การใช้ประโยชน์จากจุดแข็งของฮ่องกงเพื่อสนับสนุนความต้องการของประเทศ ไม่เพียงเป็นหนทางในการรักษาความเจริญรุ่งเรืองและเสถียรภาพของฮ่องกงเท่านั้น แต่ยังเป็นภารกิจของฮ่องกงบนเส้นทางการฟื้นฟูความรุ่งเรืองของประชาชาติจีนอีกด้วย ดังนั้นวลีที่ว่า ฮ่องกงดี ประเทศชาติก็ดี ประเทศชาติดี ฮ่องกงก็ยิ่งดี จึงยังคงมีความหมายและสามารถนำมาใช้ได้จนถึงทุกวันนี้