ห้วยม่วง หมู่บ้าน 100 ปีชาตกาล พลิกเกษตรเชิงเดี่ยวสู่ปฏิทินอาชีพ 12 เดือน รายได้ครัวเรือ…

• 2026-10-06
• ข่าว
• กองบรรณาธิการ

สถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระ สืบสานแนวพระราชดำริ ลงพื้นที่ติดตามการขับเคลื่อนหมู่บ้านต้นแบบบูรณาการการพัฒนาตามแนวพระราชดำริ ที่บ้านห้วยม่วง ตำบลแม่นาวาง อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งได้รับคัดเลือกเป็น 1 ใน 10 หมู่บ้านเทิดพระเกียรติในวาระ 100 ปีชาตกาล วันพระบรมราชสมภพของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร หลังชุมชนพลิกวิถีจากเกษตรเชิงเดี่ยวที่ต้องพึ่งสารเคมี สู่การวางปฏิทินอาชีพครบ 12 เดือน จนรายได้ครัวเรือนเพิ่มขึ้นเท่าตัว

จุดเปลี่ยนจากสวนส้ม

นายกฤษฎา บุญราช ประธานสถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระ สืบสานแนวพระราชดำริ ลงพื้นที่เมื่อวันที่ 5 ตุลาคม ร่วมกับวิทยากรชุมชนซึ่งเป็นชาวบ้านห้วยม่วง ประกอบด้วย นายสำราญ ทวีทรัพย์ นางหอมไกร โสภามี นางศรีแพร ตันวงศ์ และนายอนุวัฒน์ โสภามี ผู้ใหญ่บ้าน เพื่อเล่าถึงที่มาของการได้รับการคัดเลือกเป็น 1 ใน 10 หมู่บ้านเทิดพระเกียรติฯ

เดิมทีชาวบ้านห้วยม่วงทำเกษตรเชิงเดี่ยว ทั้งข้าวโพด มัน และลำไย ก่อนหันมาปลูกส้มตามกระแสความนิยมในอำเภอฝาง เพราะเห็นว่าปลูกแล้วรวย โดยล้มลิ้นจี่และลำไยเพื่อปลูกส้ม และกู้เงินจากธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) มาลงทุน

แต่การปลูกส้มต้องใช้สารเคมี ปุ๋ย และยาฆ่าแมลงจำนวนมาก จนชาวบ้านเริ่มมีอาการอ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย เมื่อไปตรวจคลื่นหัวใจพบว่าไม่ได้เป็นโรคหัวใจ แต่มีสารเคมีในเลือดสูง ซึ่งเป็นอันตรายต่อสุขภาพ ประกอบกับหมู่บ้านประสบปัญหาภัยแล้ง ปี 2563 สถาบันฯ จึงเข้าไปดำเนินโครงการประยุกต์ใช้แนวพระราชดำริในพื้นที่ค้าและลำเลียงยาเสพติด ภายใต้โครงการร้อยใจรักษ์ในพระดำริสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภานเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชรมหาวัชรราชธิดา

ปฏิทินอาชีพ 12 เดือน

การพัฒนาพื้นที่ยึดหลักการทรงงาน “เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา” เริ่มจากการซ่อมแซมฝายชะลอน้ำลำเหมืองห้วยม่วง จากนั้นวิทยากรเข้ามาอบรมการทำเห็ดหอมเพื่อส่งขายโครงการหลวง และนำก้อนเห็ดเก่ามาทำปุ๋ยหมักสำหรับปลูกผักอินทรีย์ ก่อนขยายพื้นที่เป็นแหล่งอาหารและส่งขายทั้งตลาดและโรงพยาบาล

ต่อมามหาวิทยาลัยแม่โจ้ส่งเสริมการเลี้ยงปลาในกระชังและการเลี้ยงหนอนและแมลงวันลายเป็นอาหารปลาและอาหารไก่ ช่วยประหยัดค่าอาหารสัตว์ ขณะที่ศูนย์บริการการพัฒนาขยายพันธุ์ไม้ดอกไม้ผลบ้านไร่สนับสนุนการปลูกไม้ดอก ทั้งแกลดิโอลัส ปทุมมา และแอสเตอร์ ซึ่งให้รายได้ดีกว่าการปลูกลำไย

นอกจากนี้ หมู่บ้านยังมีศูนย์ข้าวชุมชนห้วยม่วงที่เข้มแข็งและได้รับการสนับสนุนจากกรมการข้าว มีกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเลี้ยงผึ้งโพรง รวมทั้งปลูกพืชทางเลือกอย่างอะโวคาโดและเสาวรส ทำให้ชาวบ้านมีงานทำต่อเนื่องตลอดทั้งปี

นางสนิท ปัจจารี ชาวบ้านห้วยม่วง เล่าถึงตารางชีวิตที่เปลี่ยนไปว่า ตั้งแต่เดือนมิถุนายนถึงกรกฎาคมทำนา สิงหาคมถึงกันยายนทำเห็ด ตุลาคมถึงพฤศจิกายนปรับปรุงดินปลูกผัก ธันวาคมถึงกุมภาพันธ์เปิดโรงเห็ดหอมเพื่อเก็บขาย และมีนาคมถึงเมษายนทำนาปรัง

“ลูกติดหนี้กยศ. ก็สามารถมีเงินผ่อนชำระหนี้ได้ ตอนนี้ก็ใกล้หมดหนี้แล้ว ครอบครัวมีรายได้ถึงปีละ 600,000 บาท” นางสนิทกล่าว

รายได้โตเท่าตัว

นายสำราญ ทวีทรัพย์ กล่าวว่า รู้สึกดีใจและตื้นตันใจเป็นเกียรติอย่างมากที่บ้านห้วยม่วงได้รับเลือกเป็นหมู่บ้านตัวอย่าง ทั้งหมดจะเกิดขึ้นไม่ได้หากไม่ได้รับโอกาสจากสถาบันฯ ที่มาให้ความรู้และจัดกิจกรรมเสริมสร้างศักยภาพชุมชน ทำให้ชาวห้วยม่วงมีรายได้เพิ่มขึ้นจากครัวเรือนละ 260,000 บาทต่อปี เป็น 480,000 บาทต่อปี

นายอนุวัฒน์ โสภามี ผู้ใหญ่บ้าน กล่าวว่า หมู่บ้านรอบข้างรู้สึกว่าเสียโอกาสและตั้งคำถามว่าทำไมหมู่บ้านของตนไม่ได้เข้าร่วมโครงการของสถาบันฯ ที่พัฒนาครอบคลุมทุกด้าน จากเดิมที่ทำนาเพียงอย่างเดียว ตอนนี้มีอาชีพเสริมตลอดทั้งปี จุดเด่นของห้วยม่วงคือความสามัคคีของชาวบ้าน และยอมรับว่าไม่เสียเวลาเปล่าที่หน่วยงานต่างๆ เข้ามาช่วย เพราะได้เห็นความพยายามและความสามารถของชาวบ้านจนได้รับการคัดเลือกเป็น 1 ใน 10 หมู่บ้านต้นแบบการพัฒนา

ด้านนายกฤษฎา บุญราช กล่าวว่า สถาบันฯ คัดเลือกตัวอย่างชุมชนเข้มแข็งที่น้อมนำแนวพระราชดำริซึ่งครอบคลุมหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงและการพัฒนาที่ยั่งยืนไปปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม จนสามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน จำนวน 10 หมู่บ้านใน 10 พื้นที่ เพื่อน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณ

แนวทางการคัดเลือกพิจารณาจากปัจจัยสำคัญ ได้แก่ การที่ประชาชนในพื้นที่สามารถแก้ปัญหาที่ทำกิน ปรับปรุงแหล่งน้ำอุปโภคบริโภค พัฒนาคุณภาพดิน ทำเกษตรแบบพึ่งพาตนเอง ลดรายจ่ายและเพิ่มรายได้ครัวเรือน ตลอดจนความพร้อมของชุมชนที่จะพัฒนาสู่ความยั่งยืนและขยายการสร้างงานสร้างอาชีพให้คนในชุมชน

สำหรับหมู่บ้านที่ได้รับการคัดเลือกเป็นพื้นที่ต้นแบบบูรณาการการพัฒนาตามแนวพระราชดำริทั้ง 10 แห่ง ประกอบด้วย บ้านยอด ตำบลยอด อำเภอสองแคว จังหวัดน่าน, บ้านห้วยม่วง ตำบลแม่นาวาง อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่, บ้านโคกล่าม และบ้านแสงอร่าม ตำบลกุดหมากไฟ อำเภอหนองวัวซอ จังหวัดอุดรธานี, บ้านโพนงาม ตำบลโพนงาม อำเภอกมลาไสย จังหวัดกาฬสินธุ์, บ้านโป่งลึก และบ้านบางกลอย ตำบลห้วยแม่เพรียง อำเภอแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี, บ้านจำปูน ตำบลท่าธง อำเภอรามัน จังหวัดยะลา, บ้านโคกยามู ตำบลไพรวัน อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส และบ้านเหล่าฝ้าย ตำบลเหล่ากวาง อำเภอโนนคูณ จังหวัดศรีสะเกษ

กรณีบ้านห้วยม่วงสะท้อนว่าการเปลี่ยนจากพืชเชิงเดี่ยวที่พึ่งพาสารเคมีมาสู่การกระจายความเสี่ยงด้วยอาชีพหลายชั้นในรอบปี ไม่เพียงลดความเสี่ยงด้านสุขภาพและรายได้ แต่ยังดึงแรงงานคนรุ่นใหม่ให้กลับมาอยู่บ้าน เพราะมีงานทำต่อเนื่องตลอดทั้งปี แนวทางนี้อาจเป็นบทเรียนสำหรับพื้นที่เกษตรอื่นของไทยที่กำลังเผชิญปัญหาราคาพืชผันผวนและต้นทุนสารเคมีสูง