'ไผ่ลู่ลม' กับดักความสำเร็จการทูตไทยในโลกที่มหาอำนาจแข่งขันเดือด

• 2026-10-06
• ข่าว
• กองบรรณาธิการ

บทความวิชาการใหม่จากสถาบัน Yusof Ishak Institute (ISEAS) ตั้งคำถามต่อแนวคิด "การทูตไผ่ลู่ลม" (Bamboo Diplomacy) ที่ถูกมองเป็นจุดแข็งของนโยบายต่างประเทศไทยมาอย่างยาวนาน โดยชี้ว่าความสำเร็จในอดีตอาจกลายเป็นกรอบความคิดที่จำกัดทางเลือกของไทยในปัจจุบัน

บทความเรื่อง "The Trap That is Thailand's Legacy of Diplomatic Success" เขียนโดย ปองขวัญ สวัสดิภักดิ์ เผยแพร่บนเว็บไซต์ ISEAS เมื่อวันที่ 8 กันยายน 2026 ถูกนำมาพูดคุยในรายการหมายเหตุประเพทไทย EP.647 โดยตั้งข้อสังเกตว่าคุณสมบัติที่เคยถูกยกย่อง ทั้งความยืดหยุ่น การปรับตัวตามดุลอำนาจ และการรักษาความสัมพันธ์กับมหาอำนาจหลายฝ่าย อาจไม่เพียงพอต่อบริบทโลกที่เปลี่ยนไป

เรื่องเล่าที่ผลิตซ้ำ

บทความย้อนดูความทรงจำสำคัญสองชุดของไทย ชุดแรกคือการที่สยามหลีกเลี่ยงการตกเป็นอาณานิคมของชาติตะวันตก และชุดที่สองคือการเอาตัวรอดจากผลของสงครามโลกครั้งที่สอง เรื่องเล่าเหล่านี้ถูกนำมาอธิบายซ้ำ ๆ ว่าไทยรักษาอธิปไตยไว้ได้เพราะรู้จักโอนอ่อน ปรับตัว และไม่ผูกมัดตนเองกับฝ่ายใดอย่างแข็งตัว

เมื่อเรื่องเล่าถูกผลิตซ้ำต่อเนื่อง จึงค่อย ๆ กลายเป็นภาพจำว่า "ความยืดหยุ่น" คือวิธีดำเนินนโยบายต่างประเทศที่เหมาะสมที่สุด ขณะที่การกำหนดจุดยืนเชิงยุทธศาสตร์ที่ชัดเจนกลับถูกมองว่าเป็นความเสี่ยงมากกว่า นี่คือจุดที่ผู้เขียนเรียกว่าเป็น "กับดัก" ของความสำเร็จในอดีต เพราะกรอบคิดนี้อาจทำให้ทางเลือกอื่นถูกมองข้ามไปโดยไม่ตั้งใจ

ต้นทุนของความคลุมเครือ

ในโลกที่การแข่งขันระหว่างมหาอำนาจ โดยเฉพาะสหรัฐฯ และจีน เข้มข้นขึ้น ผู้เขียนตั้งข้อสังเกตว่าความคลุมเครือทางยุทธศาสตร์อาจมีต้นทุนสูงขึ้นตามไปด้วย เพราะหุ้นส่วนต่างประเทศให้ความสำคัญกับความน่าเชื่อถือ ความคาดการณ์ได้ และความชัดเจนของทิศทางมากขึ้นเรื่อย ๆ

ประเด็นของบทความจึงไม่ใช่การเสนอว่าไทยต้อง "เลือกข้าง" สหรัฐฯ หรือจีน แต่ตั้งคำถามเชิงโครงสร้างว่า ความยืดหยุ่นควรอยู่ภายใต้ยุทธศาสตร์ที่ชัดเจนหรือไม่ และ "ไม่เลือกข้าง" จำเป็นต้องหมายถึง "ไม่มีจุดยืนเชิงยุทธศาสตร์" หรือเปล่า คำถามนี้มีนัยต่อการเจรจาการค้า การลงทุน และความร่วมมือระดับภูมิภาคที่ไทยต้องเข้าไปมีส่วนเกี่ยวข้องโดยตรง

ความทรงจำทางเลือกที่ถูกลืม

ช่วงท้ายรายการชวนเปรียบเทียบกับความทรงจำอีกชุดในนโยบายต่างประเทศไทย เช่น แนวคิด "เปลี่ยนสนามรบเป็นสนามการค้า" ในรัฐบาลชาติชาย ชุณหะวัณ และ economic diplomacy ในรัฐบาลทักษิณ ชินวัตร ทั้งสองแนวทางพยายามให้ไทยเป็นฝ่ายกำหนดสภาพแวดล้อมภายนอกผ่านการค้า การลงทุน และความร่วมมือระดับภูมิภาคมากกว่าจะเป็นฝ่ายตั้งรับ

แต่แนวทางเหล่านี้กลับไม่ได้กลายเป็น "บทเรียนของรัฐไทย" ที่ทรงอิทธิพลเท่ากับ Bamboo Diplomacy บทความจึงทิ้งคำถามว่า ในโลกที่เงื่อนไขทางภูมิรัฐศาสตร์เปลี่ยนไป สิ่งที่ไทยจดจำว่าเคยทำให้ประเทศอยู่รอด ยังเป็นคำตอบที่เหมาะสมกับปัจจุบัน หรือกำลังกลายเป็นกรอบที่ทำให้เรามองเห็นทางเลือกอื่นน้อยลง

ทั้งนี้ ผู้เขียนเองระบุว่านี่เป็นข้อเสนอเชิงทฤษฎีที่ยังต้องการหลักฐานและการศึกษาเชิงระบบเพิ่มเติมเพื่อทดสอบสมมติฐานดังกล่าว ไม่ได้เป็นการสรุปว่าการทูตไผ่ลู่ลมล้มเหลว แต่เป็นการชี้ให้เห็นว่าควรทบทวนว่ากรอบคิดนี้ยังตอบโจทย์ผลประโยชน์ของประเทศได้เต็มที่เพียงใด