IMF-World Bank หนุนใช้ 'ทรัพย์สินทางปัญญา' ค้ำประกันสินเชื่อ ปลดล็อกทุน SMEs ไทย

• 2026-10-14
• ข่าว
• กองบรรณาธิการ

การประชุมประจำปีสภาผู้ว่าการกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) และกลุ่มธนาคารโลก (World Bank Group) ที่กรุงเทพฯ ได้เปิดเวทีเสวนาหัวข้อ 'Financial Innovation via Intangible Assets: Unlocking Growth Through IP-Backed Finance' มุ่งผลักดันให้ใช้ทรัพย์สินทางปัญญา (IP) เป็นหลักประกันในการระดมทุน เพื่อแก้ปัญหาช่องว่างทางการเงินและขับเคลื่อนเศรษฐกิจยุคใหม่

วิกฤต SMEs ยุโรป

Antonio Ber และ Andrea Di Carlo รองผู้อำนวยการสำนักงานทรัพย์สินทางปัญญาแห่งสหภาพยุโรป (EUIPO) เปิดเผยว่า EUIPO ได้ยกระดับบทบาทจากหน่วยงานจดทะเบียน สู่การเป็นกลไกขับเคลื่อนการเข้าถึงแหล่งเงินทุนอย่างเต็มรูปแบบ โดยข้อมูลจากองค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก (WIPO) ระบุว่าในปี 2025 การลงทุนในสินทรัพย์ไม่มีตัวตนทั่วโลกมีมูลค่าแตะระดับเกือบ 9 ล้านล้านยูโร โดยมีอัตราการเติบโตสูงกว่าการลงทุนในสินทรัพย์ที่มีตัวตนถึง 3 เท่า

ผลการศึกษาของ EUIPO พบว่า ธุรกิจ SMEs ในสหภาพยุโรปขาดแคลนเงินทุนรวมกว่า 3.65 แสนล้านยูโรต่อปี ในจำนวนนี้เป็นความต้องการเงินทุนของกลุ่มธุรกิจที่เน้นใช้ IP สูงถึง 7 หมื่น-1.5 แสนล้านยูโรต่อปี หากสามารถผลักดันกลไก IP-Backed Finance ได้เต็มประสิทธิภาพ จะช่วยปลดล็อกเงินทุนเข้าสู่ระบบได้สูงถึง 1.2 แสนล้านยูโรต่อปี

รายงาน Draghi ปี 2024 ยังสะท้อนวิกฤตเชิงโครงสร้างในยุโรปว่า แม้ยุโรปจะโดดเด่นด้านงานวิจัย แต่กลับล้มเหลวในการแปลงนวัตกรรมให้เป็นความเติบโตทางเศรษฐกิจ ส่งผลให้บริษัทระดับ Unicorn ในยุโรปเกือบ 30% ต้องตัดสินใจย้ายสำนักงานใหญ่ไปต่างประเทศเพื่อแสวงหาแหล่งเงินทุน ด้วยเหตุนี้ สหภาพยุโรปจึงอยู่ระหว่างเร่งขับเคลื่อน European Innovation Act เพื่อสร้างกรอบการประเมินมูลค่า IP ส่วนกลาง ตามด้วยตลาดดิจิทัล และศูนย์ความเชี่ยวชาญด้าน IP Finance ซึ่งคาดว่าจะเพิ่มเงินทุนหมุนเวียนในระบบได้อีก 1 หมื่นล้านยูโรต่อปี

ด้าน Sophia ผู้อำนวยการใหญ่ภาคการเงินของธนาคารโลก ย้ำว่า การปลดล็อก IP-Backed Finance มีความสำคัญมากต่ออุตสาหกรรมสร้างสรรค์ทั่วโลก ซึ่งสร้างการจ้างงานมากกว่า 50 ล้านคน และยังเป็นภาคส่วนที่มีสัดส่วนแรงงานคนรุ่นใหม่และผู้หญิงสูงที่สุดอีกด้วย

อุปสรรคระบบธนาคาร

ในการเสวนาช่วงแรก ผู้เชี่ยวชาญได้ร่วมวิเคราะห์ถึงอุปสรรคสำคัญที่ทำให้ IP ยังไม่สามารถก้าวเข้าสู่ระบบการเงินได้อย่างเต็มตัว โดย Nicholas Kalisperas จากสถาบันมาตรฐานการประเมินมูลค่าสากล (IVSC) กล่าวว่า ธนาคารส่วนใหญ่ยังขาดความเข้าใจในการจัดประเภท IP ให้เป็นสินทรัพย์ที่ระดมทุนได้ และยังขาดความโปร่งใสในกระบวนการประเมินมูลค่า

Ambroise Fayolle รองประธานธนาคารเพื่อการลงทุนแห่งยุโรป (EIB) อธิบายว่า แม้ EIB จะปล่อยกู้โครงการนวัตกรรมถึงปีละ 2 หมื่นล้านยูโร แต่ระบบธนาคารทั่วไปถูกออกแบบมาเพื่อรองรับหลักประกันกายภาพ จึงเป็นเรื่องยากในการประเมินมูลค่าบริษัทที่มีสินทรัพย์เป็นสิทธิบัตรหรือซอฟต์แวร์

ขณะที่ Mahvash รองผู้อำนวยการฝ่ายยุโรปของ IMF ชี้ว่า ยุโรปมีช่องว่างด้านผลิตภาพที่โตช้ากว่าสหรัฐฯ เนื่องจากพึ่งพาระบบธนาคารเป็นหลัก จึงขาดเงินทุนเสี่ยงระยะยาว

ที่ประชุมได้เสนอแนวทางแก้ไขในหลายมิติ เริ่มตั้งแต่เสนอให้ดึงเงินออมเข้าสู่ตลาดทุนผ่านระบบ Opt-out อัตโนมัติของกองทุนบำเหน็จบำนาญ ยืดหยุ่นกฎระเบียบเพื่อให้ลงทุนในสินทรัพย์เสี่ยงได้มากขึ้น รวมศูนย์โครงสร้างพื้นฐาน และใช้สถาบันการเงินภาครัฐช่วยลดความเสี่ยงเพื่อดึงดูดภาคเอกชน พร้อมผลักดันให้มีการบังคับใช้ IP Disclosure ให้บริษัทระบุมูลค่า IP ในงบการเงิน สร้างกรอบการประเมินที่ธนาคารใช้ได้จริง และแบ่งปันความเสี่ยงร่วมกับ EIF

ขณะที่ IVSC ย้ำให้แยกกระบวนการประเมินมูลค่า IP ออกจากการอนุมัติสินเชื่อ พร้อมเร่งยกระดับทักษะผู้ประเมิน รวมถึงยังนำเสนอความสำเร็จของเครื่องมือ Venture Debt/Quasi-equity ที่ช่วยเพิ่มส่วนแบ่งตลาดในยุโรปได้ถึง 30% และโครงการ ETCI ที่ช่วยสร้าง Unicorn ใหม่ได้ถึง 15 ราย พร้อมแนะผู้ประกอบการให้พัฒนาทักษะการเล่าเรื่องธุรกิจ เพื่อสร้างความเชื่อมั่นแก่นักลงทุน

ไทยเตรียม Sandbox

ดร.กิริฎา เภาพิจิตร ผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำกระทรวงพาณิชย์ กล่าวว่า ปัจจุบันทรัพย์สินไม่มีตัวตน โดยเฉพาะ IP เช่น สิทธิบัตร เครื่องหมายการค้า ลิขสิทธิ์ มีบทบาทสำคัญต่อการสร้างมูลค่าและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของภาคธุรกิจ โดยเฉพาะธุรกิจที่ขับเคลื่อนด้วยนวัตกรรม เทคโนโลยี และความคิดสร้างสรรค์ ขณะที่การนำทรัพย์สินเหล่านี้มาใช้เป็นเครื่องมือในการเข้าถึงแหล่งทุนยังมีข้อจำกัด ทั้งในมิติด้านการประเมินมูลค่า IP การสร้างความเข้าใจร่วมกันระหว่างเจ้าของสิทธิ สถาบันการเงิน และผู้ประเมินราคา ตลอดจนการนำข้อมูลดังกล่าวไปประกอบการพิจารณาให้สินเชื่อ

“ปัญหา ณ ปัจจุบันคือช่องว่างระหว่างมูลค่าของ IP กับการนำไปใช้ประโยชน์ในระบบการเงิน ซึ่งสะท้อนโอกาสในการพัฒนากลไกให้ IP สามารถสร้างประโยชน์ต่อภาคธุรกิจได้มากขึ้น” ดร.กิริฎา กล่าว

ดร.กิริฎา กล่าวเพิ่มเติมว่า ความท้าทายสำคัญทั้งของไทยและในระดับภูมิภาค คือการเชื่อมช่องว่างระหว่างการประเมินมูลค่า IP กับการจัดหาเงินทุน โดยมีหัวใจหลักคือการสร้าง 'ระบบนิเวศการประเมินมูลค่าทรัพย์สินทางปัญญา' ที่ทำให้สินทรัพย์ไม่มีตัวตนสามารถประเมินมูลค่าได้อย่างน่าเชื่อถือและนำไปใช้เป็นหลักประกันในการขอสินเชื่อได้จริง

ภายใต้แนวทางดังกล่าว กระทรวงพาณิชย์ โดยกรมทรัพย์สินทางปัญญา จึงเร่งวางรากฐานระบบ IP Finance ของไทยใน 2 ด้านสำคัญ ได้แก่ การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านการประเมินมูลค่า IP โดยร่วมมือกับสมาคมผู้ประเมินมูลค่าทรัพย์สินในประเทศ เพื่อยกระดับมาตรฐานการประเมินมูลค่า IP ให้สอดคล้องกับแนวปฏิบัติในระดับสากลภายในปี 2571 พร้อมทำงานร่วมกับสถาบันการเงินเพื่อสร้างความเข้าใจและพัฒนากระบวนการรองรับ IP ในฐานะสินทรัพย์ทางธุรกิจ และการจัดทำโครงการนำร่อง IP Finance Sandbox Thailand โดยนำผู้ประกอบการ SMEs ผู้ประเมินมูลค่า และสถาบันการเงินมาร่วมทดลองและวางรากฐานการขับเคลื่อนระบบ IP Finance ของไทย

สำหรับประเทศไทยซึ่งมี SMEs คิดเป็นสัดส่วนกว่า 99% ของจำนวนวิสาหกิจทั้งหมด การปลดล็อกให้ IP ใช้เป็นหลักประกันได้จริงจะช่วยเปิดทางให้ธุรกิจที่มีทรัพย์สินทางปัญญาแต่ขาดหลักทรัพย์ค้ำประกันแบบดั้งเดิมเข้าถึงสินเชื่อได้มากขึ้น ขณะที่แนวโน้มระดับโลกชี้ว่า IP-Backed Finance กำลังกลายเป็นเครื่องมือสำคัญของระบบการเงินยุคใหม่ที่ขับเคลื่อนด้วยนวัตกรรม