‘The Trial ห้องพิจารณาคดีที่ 4’ ละครเวทีจำลองศาล 6 ตุลาฯ สะท้อน ‘ระบบไม่ต่างออกไป’

• 2026-10-09
• ข่าว
• กองบรรณาธิการ

ละครเวทีศาลจำลอง ‘The Trial ห้องพิจารณาคดีที่ 4’ จัดขึ้นเมื่อวันที่ 4-6 ตุลาคม 2569 ณ ห้องศาลจำลองมารุต บุนนาค คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เพื่อรำลึกวาระ 50 ปีเหตุการณ์ 6 ตุลาฯ โดยนำสำนวนคดีจริงของการพิจารณาคดี 18 จำเลยในห้องพิจารณาคดีที่ 4 ศาลทหารกรุงเทพฯ มาถ่ายทอดผ่านการแสดง กำกับโดย คาเงะ-ธีระวัฒน์ มุลวิไล หนึ่งในผู้ก่อตั้งคณะละคร B-Floor และทีมเขียนบทซึ่งร่วมงานซีรีส์ ‘ทนายปีศาจ’ บัตรทั้งสามรอบถูกจองเต็มอย่างรวดเร็วจนต้องเพิ่มรอบเช้าวันที่ 6 ตุลาคม และมีผู้ลงชื่อ waiting list จำนวนมาก

จำลองบรรยากาศศาลทหาร

การแสดงเปิดประสบการณ์ให้ผู้ชมเสมือนอยู่ในห้องพิจารณาคดีจริง เริ่มตั้งแต่หน้าห้องที่มีอาสาสมัครในชุดสารวัตรทหารคอยจัดคิวและตะโกนสั่งห้ามถ่ายภาพ ภายในห้องเมื่อจ่าศาลสั่งยืนทำความเคารพ ผู้ชมต้องยืนตาม อาสาสมัครอีกส่วนแต่งชุดกระทิงแดงเพื่อเป็นจุดสังเกตสำหรับผู้จัดและให้ผู้ชมสอบถามได้ ละครเรื่องนี้ได้รับเสียงชื่นชมถึงความสมจริงในการจำลองกระบวนการศาลและการนำหลักฐานจากการพิจารณาคดีจริงมาเรียบเรียง

จุดเริ่มต้นของเรื่องย้อนไปเช้าตรู่ 6 ตุลาคม 2519 เมื่อเกิดการปราบปรามนักศึกษาที่ชุมนุมในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์โดยเจ้าหน้าที่รัฐติดอาวุธและกลุ่มฝ่ายขวา ภาพถ่ายวันนั้นแสดงการใช้อาวุธหนัก การทารุณกรรมผู้ชุมนุมที่ถูกจับกุม ล่วงละเมิดทางเพศ และการทรมานศพ มีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 45 ราย แต่บางแหล่งข้อมูลระบุอาจถึงหลักร้อย หลังการล้อมปราบ นักศึกษาและประชาชน 18 รายถูกฟ้องในข้อหาเป็นคอมมิวนิสต์ เป็นกบฎ ดูหมิ่นรัชทายาท ฆ่าเจ้าหน้าที่ และข้อหาอื่นๆ ที่อาจมีโทษถึงประหารชีวิต พวกเขาถูกคุมขังโดยไม่ได้ประกันตัวเกือบปี ก่อนถูกนำขึ้นศาลทหารซึ่งไม่มีสิทธิมีทนายความ ไม่มีสิทธิอุทธรณ์หรือฎีกา

จำเลยปฏิเสธทุกข้อกล่าวหาและแย้งว่าศาลทหารไม่มีอำนาจตัดสินพลเรือน ระหว่างรอพิจารณาคดีเกิดการปฏิวัติ 20 ตุลาคม 2520 คณะปฏิวัติแก้ไขธรรมนูญศาลทหารให้จำเลยมีทนายได้ แต่ยังตัดสิทธิอุทธรณ์และฎีกา ต่อมามีทนาย 44 คนอาสาต่อสู้คดีให้จำเลยทั้ง 18 ในห้องพิจารณาคดีที่ 4 ซึ่งตั้งอยู่ที่กรมพลาธิการทหารบก อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี หลังศาลสั่งย้ายการพิจารณาจากศาลทหารกระทรวงกลาโหมที่เคยมีผู้สังเกตการณ์คับคั่ง ทั้งสื่อมวลชน ตัวแทนสถานทูต และองค์กรระหว่างประเทศ แม้จำเลยคัดค้านแต่ไม่เป็นผล ห้องพิจารณาคดีที่ 4 ยังคงมีผู้สังเกตการณ์แน่นขนัด ภาพถ่ายจากวันนั้นถูกนำขึ้นสู่ศาลเป็นพยานหลักฐาน เผยความทารุณต่อสายตาประชาชน ขณะที่พยานเจ้าหน้าที่รัฐถูกทนายขอให้อธิบายเหตุการณ์ทีละภาพ

เบื้องหลังสำนวนคดีจริง

ทราย-กุณฑิกา นุตจรัส หนึ่งในคณะทำงาน เล่าว่าละครเรื่องนี้สร้างจากการศึกษาสำนวนคดี ภาพถ่าย เอกสารร่วมสมัย และการสัมภาษณ์จำเลย ทนายความ และผู้รอดชีวิต ตัวละครบางรายเป็นตัวละครผสม เช่น พยานตำรวจที่ผสมจากตำรวจสามรายที่มาให้การ แต่เนื้อหาไม่เกินกรอบเรื่องจริง และทีมงานพัฒนาบทให้ซื่อตรงกับข้อมูลมากที่สุด

กุณฑิกาในบทบาททนายสิทธิมนุษยชนว่าความให้คนรุ่นใหม่ที่ถูกดำเนินคดีจากการเคลื่อนไหวในปี 2563 และในอีกบทบาทเธอคือลูกสาวของทนายด่าง-กฤษฎางค์ นุตจรัส หนึ่งในนักศึกษาที่รอดชีวิตจากเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 เธอเล่าว่าเพื่อนของพ่อหลายคนถูกคุมขัง และกฤษฎางค์รู้จักทองใบ ทองเปาด์ หนึ่งในทนายความที่รับทำคดีให้ 18 จำเลย ทำให้เธอคุ้นเคยกับสำนวนคดีนี้

“อยากจะเอาสำนวนคดีนี้มาให้คนดู เพราะรู้สึกว่ามันเป็นเรื่องจริง สิ่งนี้ยังถูกทำอย่างเป็นระบบอยู่” กุณฑิกากล่าว “ผู้คนยังถูกกระทำแบบนี้อยู่ ก็เลยรู้สึกว่าระบบมันไม่ต่างออกไป”

เธอมองว่าถ้าเทียบแนวทางคดี 6 ตุลากับคดีนักกิจกรรมปัจจุบัน การทำสำนวนคล้ายกันมาก และทั้งสองจบลงด้วยการนิรโทษกรรมเหมือนกัน จึงมีจุดเปรียบเทียบได้

ความท้าทายในการทำงานคือการผสมผู้คนหลากหลายวิชาชีพ ทั้งนักแสดง นักการละคร ทีมเขียนบท และทนายความ ต้องหาสมดุลและเปิดพื้นที่ให้แต่ละคนใช้ความเชี่ยวชาญ เมื่อฉากต้องรวบรัดหรือดัดแปลงกระบวนการพิจารณาคดี ก็ต้องหาจุดตรงกลางระหว่างกระบวนการจริงกับฉากละคร แม้แต่การเดินเข้ามาในศาลของทนายจะถือครุยหรือสวมครุยก็ต้องหารือกัน

บทเรียนสู่สังคมร่วมสมัย

ในห้องพิจารณคดี ทนายความในชุดครุยสีดำปรากฏตัวเคียงข้างจำเลย แม้ถูกคุกคามด่าทอและมีคนส่งดอกไม้จันทน์ให้ เพราะรับว่าความให้จำเลยที่ถูกกล่าวหาเป็นคอมมิวนิสต์และหมิ่นพระบรมเดชานุภาพจนถูกสังคมเกลียด

การจัดละครเวทีครั้งนี้สะท้อนความสนใจของคนรุ่นใหม่ต่อประวัติศาสตร์และการตั้งคำถามต่อกระบวนการยุติธรรมที่ยังคงมีรูปแบบคล้ายคลึงในปัจจุบัน ขณะที่สังคมไทยกำลังถกเถียงเรื่องสิทธิเสรีภาพและการใช้กฎหมายกับผู้เห็นต่าง การนำสำนวนคดีในอดีตมาเล่าผ่านละครศาลจำลองอาจช่วยให้ผู้ชมเห็นภาพรวมของระบบยุติธรรมที่ส่งผลต่อชีวิตผู้คน และกระตุ้นการทบทวนว่าสังคมจะป้องกันการซ้ำรอยได้อย่างไรในอนาคต